Powoli zbliżamy się do końca przewodnika po typach obiektywów. Kolejną pozycją są obiektywy Gaussa. Jest to chyba najszersza rodzina obiektywów. Każdy obiektyw można sklasyfikować jako obiektyw Gaussa jeśli spełniony jest warunek: soczewki lub grupy soczewek są umieszczone symetrycznie, lub prawie symetrycznie, względem przysłony. Zgodnie z tą definicją, obiektywy Gaussa można traktować jako bezpośrednie rozwinięcie peryskopu. Tak samo, peryskop jest przykładem gaussa. Poniżej schemat obiektywu Gaussa na przykładzie Leica Summarit-M 50mm f/2,5.

Stosowane są głównie jako obiektywy standardowe dla różnych systemów:

• Canon EF 1,8/50
• Nikon 1,8/50 D
• Zeiss Planar
• i wiele, wiele innych

Görtz Hypergon to niewątpliwie jeden z najciekawszych obiektywów fotograficznych. Czemu? Już tłumaczę.

Generalnie, Hypergon to nic innego jak peryskop przystosowany do wielkiego formatu (nawet 10×12 cali) o kącie widzenia 140 stopni (ogniskowa 90mm). Przysłona robocza to f/22 lub f/31. Na pierwszy rzut oka nic ciekawego. Przynajmniej w czasach współczesnych. Kiedy powstawał, a więc początek XX wiek, to było coś.

Wszystko pięknie ładnie, jednak Hypergon przymknięty nawet do f/31 w dalszym ciągu okropnie winietował na wielkim formacie. W związku z tym, konstruktor wpadł na genialny pomysł: co, gdyby udało się w jakiś sposób przyciemnić środek kadru, nie przyciemniając boków? To zrównoważyłoby naświetlenie. Pan Görtz pomyślał, pomyślał i wymyślił: prócz standardowej przysłony, omawiany obiektyw miał dodatkową przysłoną montowaną przed obiektywem. Ta przysłona to mały, zdejmowalny, wiatraczek o specjalnej konstrukcji śmigieł wprawiany w ruch za pomocą sprężonego powietrza pochodzącego z gumowej gruszki. Wirujący wiatraczek ograniczał światło padające na środek płyty i przez to równoważył poziom naświetlania w całym kadrze. Innymi słowy niwelował winietę. Genialne! Czytaj więcej »

Uwaga, uwaga, pojawia się król (podobno) obiektywów, czyli sonnar.

Obiektywy typu sonnar można nazwać dalekimi krewnymi tessarów. Opracowany przez Carl Zeiss miał usunąć kilka niedogodności tessara. Po pierwsze, zwiększono światło obiektywu (nawet do f/1.5, choć pierwsze wersje miały f/2.0). Po drugie, zmniejszono aberracje chromatyczne.

Zalety sonnarów:

• dobra jakość przy największym otworze względnym przysłony
• jeszcze lepsza jakość po przymknięciu
• wysoka rozdzielność w centrum kadru
• ładny bokeh
• względny brak dystorsji

Wśród wad można wymienić:

• spadek jakości przy oddalaniu się od osi optycznej
• brak sonnarów o krótkich ogniskowych pasujących do lustrzanek: sprawa wymiarów komory lustra

Nareszcie zbliżamy się typów obiektywów wykorzystywanych powszechnie do dziś i oferujących jakość, która zadowoli prawie wszystkich. Dziś przyszła kolej na tessar.

Tessar stanowi rozwinięcie trypletu Cooka. Niejaki Paul Rudolph popatrzał na tryplet Cooka, popatrzał na achromat i wymyślił tessara. Składa on się z 4 soczewek w 3 grupach. Traktując ostatnią grupę jak pojedynczą soczewkę (która jest w rzeczywistości achromatem) otrzymujemy tryplet Cooka. Łączy on plusy obu tych konstrukcji: niwelacja aberracji chromatyczne, dobra rozdzielczość, mała waga, stosunkowo niskie koszty. A co najważniejsze, tessar jest bardzo odporny na ew.niedokładności w montażu. Ciężko jest wyprodukować źle rysującego tessara.

Tessary najlepiej “rysują” przy f/8, a granica ich światłości to około f/2.8

Kolejną konstrukcją obiektywu jaką przedstawię będzie aplanat. Jest to swoiste połączenie achromatu i peryskopu opisanych wcześniej.

Aplanat składa się z 4 soczewkach w dwóch grupach umieszczonych symetrycznie po obu stronach przysłony. Każda z grup to tak naprawdę achromat, a dwie grupy tworzą peryskop.

Aplanat charakteryzuje się zwykle światłem w okolicach f/6.8, brakiem dystorsji i skorygowaną aberracją chromatyczną, aberracją sferyczną oraz komą. Spadek ostrości przy oddalaniu się od osi obiektywu znika przy przymknięciu do f/22.

Po przedstawieniu peryskopu i trypletu Cooka, cofamy się odrobinę z złożoności konstrukcyjnej obiektywów i wracamy do konstrukcji złożonej z dwóch soczewek, tym razem sklejonych ze sobą, czyli achromatu.

Idea achromatu jest prosta: dwie sklejone ze sobą soczewki (skupiająca i rozpraszająca) wykonane z innych gatunków szkła o różnej dyspersji (czyli innym współczynniku załamania światła dla tej samej długości fali) eliminują aberrację chromatyczną dla dwóch długości fali (kolorów) i jednocześnie znacznie zmniejszają dla trzeciej (chromatyzm wtórny). Najczęściej układ jest tak dobrany, aby likwidować aberrację chromatyczną dla barwy czerwonej i niebieskiej, a zmniejszać dla zielonej.

Jakość obrazu w achromacie gwałtownie maleje przy zbliżaniu się do krawędzi kadru. Z tego powodu mogą być z powodzeniem wykorzystywane jako miękkie obiektywy portretowe lub gdy wykorzystywana jest jedynie centralna część kadru w teleobiektywach. Jasność zwykle nie przekracza f/8.

Zapraszam na ciąg dalszy “Krótkiego przewodnika po typach obiektywów”. Po Peryskopie przyszedł czas na tryplet Cooka, zwany także anastygmatem.

Tryplet Cooka to, jeśli patrzeć na liczbę elementów, jeden z najprostszych obiektywów korygujących aberracje. Składa się z trzech soczewek: dwóch skupiających i jeden rozpraszającej umieszczonej pomiędzy nimi. Tryplety Cooka najczęściej były stosowane w aparatach mieszkowych, a czasami w innych aparatach. Przykładem może być obiektyw “kompaktu” rodem z ZSRR, czyli Smeny Symbol, czy polski obiektyw powiększalnikowy Emitar.

Tryplet Cooka posiada zwykle najlepsze parametry przy przysłonie f/11, a bardzo rzadko osiąga jasność lepszą niż f/3.5. Rozdzielność w środku kadru może osiągać 50lpmm, lecz gwałtownie spada przy zbliżaniu się do krawędzi.

Tryplet Cooka jest bardzo wrażliwy na jakoś wykonania i montażu. Nawet najmniejsza niedokładność skutkuje widoczną utratą jakości obrazu. Między innymi, z tego powodu nie są często wykorzystywane z konstrukcjach innych niż najtańsza chińszczyzna.

Typ postem chciałbym zapoczątkować krótki przewodnik po klasycznych typach obiektywów fotograficznych. Klasycznych, czyli stało ogniskowych obiektywach, których konstrukcja jest znana od o ho ho i więcej lat. Na pierwszy rzut coś, co już było: obiektyw typu peryskop.

Obiektyw typu peryskop to jeden z najprostszych typów obiektywów fotograficznych. Prostsze są już tylko obiektywy z pojedynczą soczewką skupiającą i obiektywy otworkowe. Wracając do tematu. Obiektyw typu peryskop składa się z dwóch identycznych soczewek umieszczonych do siebie “plecami” pomiędzy którymi znajduje się przysłona. Taka konfiguracja pozwala na eliminację dystorsji w myśl zasady: co jedna soczewka zepsuje, druga sprawi. Mała liczba elementów pozwala na łatwe zapanowanie nad kontrastem: mała liczba powierzchni styku szkło-powietrze. Niestety, konstrukcja peryskopu nie jest doskonała, znaczna utrata ostrości na brzegach kadru i wiele innych wad powodują, że peryskop obecnie praktycznie nie jest w ogóle wykorzystywany.

Jest to jeden z obiektywów które można skonstruować samodzielnie, co udowodniłem przy okazji DuoLenso.